De vreemde wortels van Kochi

Ik verbleef vier dagen in een pension aan het strand van Thottada, aan de Indische Oceaan even ten zuiden van Kannur. Mijn kamer had een tegelvloer, zoals dat hoort in een strandpension, een douche met lauw water en een airco die de nachtelijke hitte wist te bedwingen op 26 graden. En wifi natuurlijk, want wat is een mens tegenwoordig zonder verbinding met de buitenwereld? Het strand lag op twintig meter lopen van mijn kamer en dat strand was schoon, naar Indiase maatstaven, en het zeewater op moeder-en-kind temperatuur. Ik had er wel eeuwig kunnen blijven – dat vond de pensionbaas ook: “Al blijf je een jaar” want hij had geen gasten – maar ik ben een reiziger.

Kochi ligt tweehonderdvijfenzeventig kilometer verder naar het zuiden. De weg van Kannur naar Kochi loopt door een tropisch-groen landschap met bananenplanten, kokospalmen en powder-puff bomen met brede kronen en zachtroze bloemen die er uit zien als scheerkwasten. Het had een mooie dagtocht kunnen zijn maar de weg is een belangrijke kustverbinding, vergeven van trage vrachtauto’s, tuktuks die andere tuktuks willen inhalen en daarom alvast half op de andere weghelft gaan rijden zodat niemand meer voorbij kan, bussen in tijdnood die toeteren en blijven opduwen en dorpen en stadjes waar die bussen en tuktuks de weg blokkeren om passagiers in en uit te laten. Het genot van het landschap werd gesmoord in irritatie over het verkeer. De moordende hitte – dichtbij de evenaar en dichtbij de kust – verzwakt het incasseringsvermogen. Over tweehonderdvijfenzeventig kilometer deed ik acht uren; gemiddelde rijsnelheid: vijfendertig kilometer per uur. Motorrijden is in India zelden een genoegen. Vooral die bussen: overal hebben buschauffeurs een moorddadige inslag maar in India zijn gewoon heel erg veel bussen. In India is alles ‘heel erg veel’. Kochi maakt veel goed, zodat het genot het op de valreep toch nipt wint van de irritatie. Ik rijd Kochi binnen over een brede weg door een nieuwe stadsuitbreiding met frisse appartementtorens te midden van palmomzoomde kreken. Bruggen verbinden eilanden; Kochi ligt in een lagune, als Venetië. Ik steek Willingdon Island over naar Kochi Island, naar het oudste stadsdeel Fort Kochi op de kop van dat eiland. Fort Kochi: straten beschaduwd door bomen – die powder-puffs met hun brede kronen – vriendelijke lage huizen met pannendaken, gelede ramen en veranda’s, trapveldjes voor de jeugd die cricket speelt. Het is er stil – geen blèrende tuktuks en gierende brommertjes – en het is er schoon, geen vuilnis langs de straten, geen stinkende open riolen, geen dieselroet en benzinewalm. Fort Kochi is onindiaas stil en schoon, ik zou willen dat heel India zó onindiaas was.

Fort Kochi is zo onindiaas omdat het vreemde wortels heeft. De joden kwamen het eerst, volgens de overlevering al in 72 AT (Algemene Tijdrekening, want de tijd is van ons allemaal), en bleven het langst. Er is een synagoge en een joodse begraafplaats. De handel in specerijen, en nu vooral in souvenirs, is geconcentreerd in Jew Town waarvan de doorgaande straat Jew Town Road heet. Er zijn nog steeds joden in Fort Kochi; de synagoge heeft een rabbi. Na de joden kwamen de Arabieren maar ze kwamen en gingen jaarlijks op de moessonwind en lieten bij mijn weten geen sporen achter. In 1498 landde Vasco da Gama bij Calicut, tussen Kannur en Kochi, en twee jaren later stichtte Cabral de versterkte handelsnederzetting die nu Fort Kochi is, met goedvinden van de plaatselijke heerser die wel wat zag in de handel met de Portugezen en in hun wapentuig. Zij bouwden, behalve het fort, een bescheiden paleis naar Portugese snit voor de plaatselijke heerser en de Sint Franciscus kerk, de eerste katholieke kerk op het Indiase continent. Zij hebben de grootste impact gehad op Fort Kochi. Kochi en wijde omgeving zijn tot in de diepe ondergrond en tot op het bot doordrenkt van het katholieke geloof. Nog steeds. Er zijn veel kerken en myriaden kapelletjes, goed onderhouden. Op een kruispunt staat een kapelletje voor Moeder Teresa. Ze is intens bleek en houdt een donker kind in haar armen. Boven het kapelletje hangt een reclame van “Divine Doors”, een deurenfabrikant, met een afbeelding van Jezus Heilig Hart. In de woonkamer van mijn gastgezin hangt een afbeelding van Jezus geflankeerd door Maria met Kind en Jozef met Kind. Boven de voordeur hangt een portret van Sint Joris – die beschermt het huis – en binnen nog een Sint Sebastiaan. Alle heiligen zijn voorzien van lichtjes en er wordt stevig tot hen gebeden. Het katholicisme raakt hier in intensiteit en kleurrijkheid aan het hindoeïsme. Het Indo-Portugees museum bewaart de erfenis van eeuwen katholicisme in Kochi. Het heeft opmerkelijk veel beelden en afbeeldingen van Sint Sebastiaan. Wat heeft Kochi met Sint Sebastiaan? De conservator: “Sint Sebastiaan beschermt tegen besmettelijke ziekten en dat was belangrijk want er waren geen vaccins. Als iemand een besmettelijke ziekte kreeg, werd een processie georganiseerd en in de kerk werden pijlpunten in het beeld gestoken.” Het beeld dat wij bekijken heeft inderdaad gaatjes. De heilige Michael is afgebeeld terwijl hij met een speer de duivel doodt. In zijn andere hand houdt hij een weegschaal. Op de ene schaal staat een vrome met de handen gevouwen en op de andere een naakte, de zondaar. Het bijzondere is: de weegschaal van goed en kwaad is in evenwicht. De conservator: “Het beeld maakt duidelijk dat een mens de keuze heeft en dat het oordeel is aan God.” Ik mag een foto maken van het beeld – hoewel fotograferen in het museum verboden is – in ruil voor een donatie aan de armen; katholieker kan niet.

Het kapelletje voor Moeder Teresa

Het kapelletje voor Moeder Teresa

Anderhalve eeuw later kwam de Verenigde Oost-Indische Compagnie die de Portugezen verdreef, met goedvinden van de plaatselijke heerser die de Portugezen moe was en wel wat zag in handel met de Hollanders en in hun wapentuig. De Hollanders breidden het fort uit, renoveerden het paleis en herbouwden de synagoge die de Portugezen hadden verwoest (een van de redenen dat de plaatselijke heerser een hekel aan de Portugezen kreeg; de andere steen des aanstoots was de plundering van een hindoetempel). De hollandste bijdrage aan de materiële historie van Kochi is de begraafplaats. Geen volk heeft zoveel lijken in vreemde bodem achtergelaten als de Hollanders. Ik ben dol op zulke begraafplaatsen omdat de tijd er blijft steken in eenzaamheid. Ik wil weten of er bekende Nederlanders liggen of misschien paters van de SMA, de Sociëteit voor de Afrikaanse Missiën die ook posten heeft in het zuiden van India. Het toegangshek is afgesloten. De koster van de Franciscus kerk stuurt een bewaker met de sleutel en ook de conservator gaat mee. De graven zijn verweerd en bemost en het onkruid is opgeschoten. Van de meeste graven zijn de gedenkplaten verdwenen; een enkel opschrift dat direct in de grafsteen is gebeiteld is bewaard gebleven. “Hier rust ter zalige opstandinge het lyk van wylen den E. Heer Johannes van Blankenberg. In leeven Kapitan ter zee en Equipagemester. Gebooren te Nieuwvliet in Staats Vlaanderen den 18 maij 1749 obit den 2 april Ao 1794.” “Was hij kapitein van een handelsschip of van de marine?” vraagt de conservator die het Nederlands niet kan lezen. “Er staat ‘kapitein ter zee’ dus het zal een marineman zijn geweest.” In 1794, toen de macht van de Verenigde Oost-Indische Compagnie nog maar een schim was, rolden de Britten het zaakje op en misschien is dat gepaard gegaan met enig geweld waaraan Johannes zijn verscheiden te danken heeft. De Britten hebben in Kochi niets achtergelaten, behalve de taal – maar wat is er belangrijke dan taal dat het denken van mensen bepaalt? – en de namen van de straten. In 1948 werd Kochi met Kerala keurig ingevoegd in het Indiase staatsbestel en kwam aan de voeding uit vreemde wortels een einde.

Hier rust de heer Blankenberg tot Sintjuttemis

Hier rust de heer Blankenberg tot Sintjuttemis

Ik kwam naar Kochi voor de doden, die van de Hollandse begraafplaats maar vooral voor Vasco da Gama die in de Franciscus kerk begraven lag. “Lag” want hij ligt er niet meer, zijn botten zijn veertien jaar na zijn overlijden naar Portugal gebracht. Dat wist ik niet. Er is een grafsteen achtergebleven maar die is onleesbaar, ik moet de koster op zijn woord geloven dat daaronder Vasco’s lichaam heeft gelegen. Dat is een teleurstelling want Vasco da Gama is mijn held. Hij rondde de Zuidafrikaanse kaap, voer langs de oostkust tot voorbij Mombassa en stak van daar de Indische Oceaan over. Hij zal wat les hebben gekregen van de Arabieren die bekend waren met de seizoenswinden en hij had een Indiase loods gestrikt maar het was een prestatie als nu een reis naar Mars, met soortgelijke voorbereidende stappen. Een halve eeuw daarvóór hadden de Portugezen geleerd te navigeren buiten het zicht van de kust en ontdekten de Azoren. Diogo Cao voer in 1486 langs de Afrikaanse westkust tot Namibië. Dat was misschien wel een grotere prestatie dan die van Vasco da Gama. Het idee dat de aarde een bol is waar je niet vanaf kunt vallen, was bekend bij wiskundigen en astronomen maar niet bewezen (Magellaan bewees het: als je naar het westen vaart kom je in het oosten uit. Ik heb dezelfde ervaring opgedaan maar dan in omgekeerde richting). Gewone mensen dachten dat de aarde een schijf was met erboven de hemel en eronder de brandende hel en alles wees erop dat ze gelijk hadden: het werd steeds heter en de wind viel weg. Geloof me: Cao en zijn mannen hebben in hun broek gescheten! Een jaar later rondde Bartolomeo Diaz de Kaap en bewees daarmee dat de Indische Oceaan via de zuidpunt van Afrika te bereiken was. Vasco da Gama deed het laatste stukje. Diogo Cao, Bartolomeo Diaz, Vasco da Gama, Ferdinand Magellaan: kerels waren het!

De grafsteen voor Vasco da Gama. Er is niets op te lezen.

De grafsteen voor Vasco da Gama. Er is niets op te lezen.

 

Dit bericht werd geplaatst in 2013-2016: naar Australië en terug, Indisch Subcontinent en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s