“Heb je al baardmannen gezien?”

Een gewaardeerde vriend schreef: “Heb je al baardmannen gezien?”. Baardmannen … Die vriend kan ik zeker niet verdenken van vooringenomenheid, de vraag is bedoeld als grapje, maar toch … Ik houd niet van stereotypen, op mijn eigen reisregel na: 95% van de mensen is oké, hoewel geen heiligen, 4% is hebberig, plakkerig of anderszins vervelend en voor 1% moet je uitkijken. Die reisregel geldt overal, ook in Pakistan. De Pakistanen lijden onder het baardmannen imago van hun land en aan dat lijden hoeft niets te worden toegevoegd.

Ja, ik heb mannen met een baard gezien. Er zijn zelfs veel mannen met een baard. Pluisbaardjes, vlassige baarden, volle baarden, lange baarden, korte baarden, ringbaarden, puntbaarden, ronde baarden, grijze baarden, zwarte baarden, oranje baarden (met henna geverfd), verzorgde en onverzorgde baarden. Zoveel baarden, zoveel redenen om een baard te dragen: uit ijdelheid, vanwege de mannelijke uitstraling, om volwassen te lijken, als teken van eerbiedwaardigheid (oude mannen en geestelijken), uit vroomheid. Heel vrome moslimmannen dragen een baard, veelal een onverzorgde, als teken van verzaking aan aardse ijdelheid. Heel vrome christenmannen doen precies hetzelfde. Ik heb ook mannen gezien met snor en zonder baard en mannen zonder baard en snor. Ik heb buitengewoon hartelijke mannen ontmoet met een baard en stuurse types zonder baard. ‘Baardman’ als stereotype bestaat niet.

Ik heb Pakistan in religieus opzicht ervaren als een tamelijk tolerant land, zeker tolerant tegen de achtergrond van het stereotype ‘baardman’. Op straat, in winkels en restaurants en op de televisie zag ik vrouwen zonder hoofddoek, met hoofddoek, met niqab en een enkele burka waarvan ik veronderstel dat er een vrouw in zit (dat weet je niet). Ze zitten naast elkaar, ze lopen naast elkaar, ze gaan met elkaar om, zijn vriendinnen. De een geeft haar invulling aan het geloof, de ander een andere; heel gewoon. Mannen met baard lopen samen met mannen zonder baard, om maar even bij het baard-thema te blijven. In vergelijking met Iran is de Pakistaanse samenleving religieus veelkleuriger. Natuurlijk is Pakistan een islamitisch land, soenni islamitisch. Er zijn andere geloven: sjiieten, sikhs, hindoes, christenen. Sjiieten zijn vaak de slachtoffers van terroristische aanslagen. Bij de iftar, de maaltijd van de vastenbreek, in het hotel in Jacobabad kom ik in gesprek met twee jongemannen. Ze stellen zich voor. Even later, als het iets rustiger om ons heen is, zegt een van de twee “Onze naam zegt dat wij hindoes zijn”. De ober komt erbij staan en zegt “Ik heet Joseph en ik ben christen”. Je kunt voor je andere geloof uitkomen maar je moet wel peilen of je in ontvankelijk gezelschap bent. Zoals de bekentenis “Ik ben homo” in de jaren zeventig in Nederland. Ik weet hoe dat voelt. De verhouding tussen mannen en vrouwen is als in andere islamitische landen. Mannen zien zichzelf als galante ridders die vrouwen beschermen en mannen zijn het er over eens dat de islam de beste bescherming aan vrouwen biedt. Het is wel jammer dat mannen vergeten aan vrouwen te vragen welke en hoeveel bescherming ze eigenlijk willen. De perceptie bepaalt de werkelijkheid en dat is niet alleen in islamitische landen het geval.

Geen baardman!

Geen baardman!

Ik heb Pakistanen in het algemeen als beleefd, behulpzaam en gastvrij ervaren. In dat opzicht verschilt Pakistan niet van andere islamitische landen. Gastvrijheid is diep verankerd in de islam. Er zijn momenteel weinig vreemdelingen in Pakistan zodat de gastvrijheid niet over velen hoeft te worden verdeeld. Menigmaal is mij water, thee, meloen, een maaltijd aangeboden, zelfs tijdens de vastenuren. Ik maak wel een aantekening die hoort bij gastvrijheid in het algemeen en gastvrijheid in een islamitisch milieu in het bijzonder. Er moet iets gemeenschappelijks zijn tussen gast en gastheer. Je kunt hemelsbreed van elkaar verschillen maar er moet een gezamenlijke mentale ruimte zijn. Het is heel moeilijk je gast te voelen van een kannibalistische gastheer. Op de veel gestelde vraag hoe het staat met vrouw en kinderen kan ik niet antwoorden “Ik ben gay en heb een dertig jaar durende moeizame relatie met een man achter de rug.” Daarmee plaats ik mijzelf op een andere planeet en raakt de gastheer in het ongerede. Als hij het antwoord al begrijpt. Je kunt ook niet zeggen “Ik geloof niet in God” want dat is voor de doorsnee moslim onbestaanbaar. Je kunt wel christen zijn want dat is gewoon een ander geloof en dat levert juist een gespreksonderwerp. Om dezelfde reden is het reizen in islamitische landen voor vrouwen moeilijk. Een vrouw reist niet en al helemaal niet alleen; ze is vergezeld van echtgenoot, vader of broer. De gastheer raakt van de kook. Wat moet hij doen? Haar huwen? Is het misschien een prostituee? Hij weet het niet! Een verstandig gastheer laat dan de zorg voor de vreemde over aan zijn vrouw; vrouwen onder elkaar, da’s veel gemakkelijker. Van alleen reizende vrouwen hoor ik “Ik word altijd onmiddellijk naar het vrouwenverblijf gebonjourd, ik zie die kerels nooit”. Omgekeerd zie ik die vrouwen nooit. Ik was ’n keer de gast in het huis van een Syriër en toen kwam zijn vrouw binnen en stak haar hand uit. Ik was verbijsterd, ik raakte van de kook, ik wist niet wat ik moest doen!

Ik was in Pakistan tijdens de ramadan, de vastenmaand, die hier ramazan of ramzam wordt genoemd. Ik was nog nooit in een islamitisch land tijdens de ramadan. Het vasten begint bij het krieken van de dag: niet drinken, ook geen water, niet eten, niet roken en geen seks. Niet drinken is het zwaarst want de temperatuur kan oplopen tot boven de veertig graden. Ik heb gezien hoe zwaar het is. De vastendag duurt tot ’s avonds kwart over zeven. Het einde wordt aangekondigd door de moskee en door de televisie. Iedereen wacht op dat verlossende moment. Na het gebed volgt de iftar, de maaltijd van de vastenbreek. De voorbereidingen beginnen aan het einde van de middag. Dan worden de samosa’s gefrituurd en de koeken, de kippen gegrild, de limoenen geperst, het koelijs en de cola gehaald. Voor de moskee staan en zitten de armen uren voor de breek in afwachting van de gratis iftar. Het is feest, voor de een ruimer bedeeld dan voor de ander, maar feest voor iedereen, een gezamenlijk feest. Het kan alleen een gezamenlijk feest zijn als iedereen aan de vasten meedoet. Doet iedereen mee? Ja, in ieder geval voor het oog. Wat binnenshuis gebeurt kan ik niet weten. De baas van Lahore Backpackers eet ’s middags op het dakterras, onbespied door de buren maar zijn assistent Sajjad houdt zich aan de vasten tot de laatste druppel. Ik zie weleens een chipszakje over de weg waaien dat daar vast niet waait van de vorige vastenbreek. Onder de boom langs de weg staat een auto geparkeerd met de ramen stijf dicht. Bij Second Cup in het very upmarket winkelcentrum Centaurus in Islamabad zitten een paar klanten helemaal achterin. En ik? Doe ik mee? Overdag zijn alle restaurants gesloten, ik mis dus de gezelligheid van het wegrestaurant, maar de winkels zijn open. Ik kan water kopen en drinken en niemand legt mij daarbij een stro in de weg. Roken in het openbaar vermijd ik want dat geeft aanstoot. Ik doe half mee: ik lunch niet, rook een enkele sigaret maar drink wel water. De ramadan is ook de maand van de uitverkoop. Mensen kopen een nieuw hemd, een nieuwe kamees shalwaz (het traditionele lange hemd met de wijde broek), nieuwe sandalen voor het grote Eid feest bij het einde van de vastenmaand. En de ramadan is de maand van de religieuze festivals rond de schrijnen van de pirs. Een pir is een heilige. De islam grossiert in heiligen; elk dorp heeft wel een of meer pirs. Sajjad van Lahore Backpackers heeft me meegenomen naar zo’n festival in zijn dorp bij Sheikhapur. Het is kleurrijk, het is leuk. Groepen drummers, dansende paarden, kermisacrobaten. De schrijn op het kerkhof is versierd en tussen de graven wordt de iftar bereid. In een hoek van het kerkhof staat de draaimolen en de trampoline voor de kinderen. In een naburig dorp worden worstelwedstrijden gehouden. Bij het Turkse worstelen smeren worstelaars zich in met olijfolie om zo weinig mogelijk grip te bieden. Hier smeren worstelaars zich in met aarde om zoveel mogelijk grip te bieden. Het Pakistaanse worstelen lijkt meer op tikkertje; het gaat erom armen, benen, borst, rug van de tegenstander te raken. De televisie is gekomen want er doet een nationale vedette mee. Het is eind van de middag. Ik bekijk Sajjad eens van terzijde. Hij ziet grauw, hij heeft het zwaar. Voor zevenen vertrekken we, op zijn brommer terug naar Lahore. Precies om kwart over zeven stopt hij bij een kiosk om een fles water te kopen. Voor hij drinkt vouwt hij even de handen open voor het gebed. Dat is mooi.

IMG_6181 (800x608)

Pakistaans worstelen.

Ik was een maand in Pakistan. Ik zag Baluchistan, Punjab en het deel van de North West Frontier Province langs de Karakorum Highway. Niet de Tribal Areas langs de Afghaanse grens want die zijn voor mij off limit. Baluchistan is een woestijn met frequente stof- en zandstormen (maar de bodem schijnt rijk te zijn aan ertsen). Punjab is groen, groen van de rijstvelden, maisvelden, katoenvelden dankzij de irrigatiewerken die de Britten nog hebben laten aanleggen. In de kanalen zwemmen de kinderen. In de poelen staan de buffels met de snuit net boven het water.

Pakistan is een mooi land maar ook een land met enorme problemen. Het grootste probleem is zeker het geweld. Geweld van Afghaanse en Pakistaanse taliban. Na mijn vertrek uit Quetta is daar een hoogleraar van de plaatselijke universiteit gekidnapt, zijn vijf mensen bij een aanval doodgeschoten, waaronder drie stamleiders, en is een NATO truck in brand gestoken. Geweld van het Amerikaanse en Pakistaanse leger. Vorige week zijn in de Tribal Areas zeventien mensen omgekomen bij een drone aanval. De Amerikaanse ambassadeur heeft zijn condoleances aangeboden. Sektarisch geweld van soennitische scherpslijpers tegen sjiieten. Een paar maanden geleden zijn bij een bomaanslag in Quetta tachtig mensen omgekomen, vooral sjiieten en hazaras. Uit Dera Bugti ten noorden van Jacobabad zijn de onderwijzers verjaagd door Baluchi rebellen. De scholen zijn gesloten en twintigduizend kinderen krijgen geen onderwijs. De strijd is daar begonnen nadat het leger heeft geprobeerd de milities van de nawabs en sardirs, de plaatselijke machtigen, te ontwapenen. In Khar, bij Peshawar in de Tribal Areas, is een meisjesschool opgeblazen. Karachi wordt momenteel geteisterd door een orgie van crimineel geweld. Een reis naar Karachi is mij sterk ontraden. In heel het land heeft de bevolking te lijden van corrupte en criminele politieagenten die grof geweld niet schuwen. De politie onderhoudt innige banden met terroristen en criminelen. De anti-autodiefstal eenheid van de politie in Islamabad met de automaffia. Voor de gewone Pakistaan komt het geweld van alle kanten maar het frequentst van de politie. Er zijn lichtpuntjes. De chefs van vijf politiebureaus in Islamabad zijn gedegradeerd (niet ontslagen!) vanwege corruptie en een slechte reputatie. Volgens de krant staan er nog zeven op de hitlist. Twee agenten zijn aangeklaagd wegens moord. Twee verdachten van drugshandel zijn vrijgesproken omdat de zaak tegen hen in scene was gezet. Een vrouw zoekt de publiciteit omdat de politie de moord op haar man en zoon weigert te onderzoeken. Een man zoekt de publiciteit omdat zijn dochter is gekidnapt en de politie de kidnappers heeft laten gaan. Een bijzonder lichtpuntje: vier leerlingen in Karachi hebben hun eindexamen gehaald met de hoogst denkbare score, A1; twee meisjes en twee jongens. Die lichtpuntjes zijn er dankzij de pers. Pakistan heeft een heel gevarieerde en goede pers. Ik lees alleen de Engelstalige kranten News en Tribune. Er zijn er meer. De Tribune heeft een alliantie met de International Herald Tribune, de beste krant ter wereld. De IHT zorgt voor het buitenlandse nieuws. Er zijn nog veel meer kranten in het Urdu en Arabisch schrift. Behalve het geweld van mensen wordt Pakistan geplaagd door natuurgeweld. Het is momenteel het moessonseizoen. In Punjab en ook in Karachi zijn overstromingen. In de North Western Frontier Province bergstortingen. Er zijn mensen verdronken, anderen hebben hun bezittingen verloren. In de omgeving van Islamabad zijn inmiddels meer dan 200 slangenbeten geteld en er is tekort aan antiserum. Buitenlands antiserum werkt niet want het zijn andere slangen.

De elektriciteitsvoorziening is een probleem. In Islamabad valt af en toe de stroom uit, in Lahore vaker, de mensen in Baluchistan hebben af en toe stroom en in een deel van de Tribal Areas is in het geheel geen stroom omdat terroristen er de elektriciteitscentrale hebben opgeblazen. Ik heb altijd mijn mobieltje bij de hand want het heeft een lampje. Dat is handig in een donker trappenhuis, bij het vinden van de tandenborstel of het bord in het restaurant. Winkels, bedrijven, hotels, restaurants hebben meestal een generator en een hotelkamer is voorzien van een ventilator naast de airconditioning. Die ventilator blijft werken op de stroom van het aggregaat, de airco niet. Probeer even de consequenties voor te stellen van stroomuitval voor de gewone man die geen generator heeft. Die komt thuis in een heet huis en zet de ventilator of misschien de airco aan en dan … Zijn televisie doet het niet en ook de ijskast niet. De slager kan zijn vlees niet koelen, de man met het kopieerapparaat kan niet werken en dus ook niets verdienen. Het is een dagelijks meermalen terugkerende ramp. De regering geeft toe het probleem te hebben onderschat en gaat er wat aan doen. Er komt een energiebesparingsprogramma en de elektriciteitstarieven gaan omhoog. Dat laatste lijkt mij een recept voor een revolte.

Pakistan heeft een groot armoede- en vluchtelingenprobleem. Dat kun je zien langs de weg in Baluchistan en rond de grote steden. Hutten en tenten van het UNHCR want Pakistan heeft drie miljoen ontheemden uit Afghanistan en uit de eigen grensgebieden. In Baluchistan staan die hutten en tenten in de verzengende hitte van de woestijn, in Punjab op drassige of ondergelopen velden. Ik heb in mijn reizigersleven heel wat mistroostigheid gezien – ik denk nu aan de favelas van Belem, in zwart stinkend water – maar nooit zo’n deerniswekkend inferno. Weet je wat je ervaart als je voorbij zo’n hutten- en tentenkamp rijdt? Een overweldigende stank. Om die stank te beschrijven, stel je voor: duizend mensen met diarree die zich collectief leegschijten net op het moment dat je er voorbij komt. Een niet te harden vettige stank die als een walm om je heen hangt en die je niet kwijt raakt, in ieder geval niet uit de geest. Het is een onmenselijke beschrijving van mensen. In dat inferno zie ik kinderen en ik denk “gotogot, wat moet er van je worden?”. Gelukkig is er hoop – er is altijd hoop hoewel je soms goed moet zoeken – want Pakistan heeft een middenklasse. De Suzuki dealer beschrijft die voor mij in zijn autotermen: “wij bedienen de onderkant van de markt, tot 800 cc. Dat is meer dan 60 procent. Daarboven zit Toyota, Honda en Nissan, tot 1500 cc. BMW en Mercedes zijn de top maar hun aandeel is niet in procenten uit te drukken. Je kunt hier geen Mercedes kopen van 30.000 dollar, wel van 100.000.” De aanwezigheid van een middenklasse, hoe bescheiden ook, is zó belangrijk! Voor hen die daar onder zitten levert het een voorbeeld en een houvast. Er is hoop voor die kinderen.

Behalve problemen heeft Pakistan een groot trauma. Dat is de scheiding van India. Bij de onafhankelijkheid van Pakistan en India zijn miljoenen hindoes naar India getrokken en miljoenen moslims naar Pakistan. Daarbij is heel veel bloed gevloeid. Veel Pakistanen wijzen naar hun herkomst: mijn familie komt uit Agra, Delhi, Jaipur; mijn vader had er een winkel, was politieofficier, bestuursambtenaar. Pakistanen kijken naar Bollywood films, houden van cricket, kleden zich als de Indiërs, eten hetzelfde (“maar niet zo scherp!”). Ze voelen zich Indiërs – hoewel niemand dat zo zal zeggen – die buiten de deur zijn gezet. Daar hebben ze zelf voor gekozen, in ieder geval hun leiders, maar dat maakt het gevoel van scheiding niet minder pijnlijk. India is een obsessie, India is de boze buurman, India stookt de Baluchi rebellen op, India bouwt een dam in onze rivier, India … Alles komt door India. Dat is het kenmerk van een trauma. Zolang Pakistan dat trauma niet te boven komt zal het moeite met zichzelf blijven houden.

Met al die problemen is het een wonder dat het land functioneert. Maar dat doet het, het functioneert. Heel gewoon. Politici beschimpen elkaar, de kranten verschijnen, mensen gaan naar hun werk, de winkels zijn open, in elk dorp van enige omvang zit het verkeer muurvast (een gelegenheid voor een autobom), mensen mopperen, mensen lachen, mensen trouwen, mensen krijgen kinderen. Ik ontmoette veel lachende gezichten, schudde veel handen, zag veel opgestoken duimen. Ik ben duizendmaal gefotografeerd. Omdat ik gekomen ben. Mensen vragen “Ons land heeft een slechte naam, vindt u dat terecht?” Nee, dat vind ik niet terecht, wel begrijpelijk. Maak het ze niet moeilijker met de vraag “heb je al baardmannen gezien?”. Ik zeg: ga erheen, laat mensen niet alleen staan!

Hartelijke groet, Mart

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Pakistan en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op “Heb je al baardmannen gezien?”

  1. heijman zegt:

    Hallo Mart,
    toevallig kwam ik via facebook erachter dat je al een paar maanden aan een nieuwe reis bezig bent. Geweldig en wat een interessante route. Wij zullen via jouw blog weer meereizen,wel wat laat,maar ik heb de eerste verhalen al uitgeprint en ga er zeker weer van genieten.Je zult ons nog wel kunnen herinneren van je bezoek in Syrie aan de vader van Nabil. Helaas hebben we geen contact meer met Nabil. Ik heb hem nog wel eens gebeld of hij nog eens contact heeft gehad met zijn familie uit Syrie, maar dat was niet. Verder denk ik dat hij blij is, gezien de toestand in zijn land, dat hij in een land als Nederland mag verblijven.
    Als ik eve tijd heb ga ik snel jouw hele reisverhaal lezen en ik denk dat er weer veel mensen om ons heen van gaan genieten, net zoals van de andere reisverhalen van jou. Hartelijke groeten en nog heel veel reisplezier,

    Angela en Ben Heijman uit Echt

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s