Ani

Van Hopa door het dal van de Boçuk naar Artvin en vandaar naar Ardahan en Kars. In 2001 nam ik ook die weg maar dan in omgekeerde richting. Het was een piste met grove steenslag en ik ben er nog bijna de afgrond in gegleden. Nu is de weg geasfalteerd en in de diepte stroomt niet meer de wilde Boçuk. Hij is getemd, loopt nu horden over dammen. Na Artvin heeft het dal nog zijn natuurlijke staat; de Boçuk en de weg wringen samen door een kloof en klimmen daarna langs beboste hellingen steil omhoog tot voorbij Ardahan. Daar opent zich het dal naar de boomloze vlakte van Oost Anatolië, tweeduizend meter hoog. De Oost Anatolische hoogvlakte: een onmetelijke ruimte, een ruimte als de Mongoolse steppe (dat heb je als je veel van de wereld hebt gezien: een plek doet je altijd aan een andere plek herinneren). Het groen van het gras gaat aan de einder over in het blauw van de lucht en in het grijs van de omringende bergen met plakken sneeuw op de hellingen. Begin juni: het is er koud en het waait hard. Dorpen lijken door de minaret van de moskee vastgepind aan de aarde om niet weg te waaien. De mensen leven er met en van paarden, koeien en schapen. Zo’n land is het en midden op die hoogvlakte ligt Kars. De Lonely Planet jubelt over Kars als een Russisch juweel en Orhan Pamuk heeft aan de literaire verbeelding ervan de Nobelprijs overgehouden. De werkelijkheid is dat Kars is zoals ik Kars heb gekend: de straten zitten vol kuilen en in die kuilen staat modderwater, want het heeft geregend, en in dat water spelen bemodderde kinderen en erlangs lopen ziekelijke honden. Dat is Kars. Oké, er liggen nu putdeksels (die ontbraken in 2001), er is een Migros en BIM supermarkt, Oçakbasi is een restaurant van nationaal niveau en er is een bar waar je op Istanboelese wijze wordt getild, maar wat doet een mens in Kars? Toeristen komen er niet voor de stad hoewel de Lonely Planet een castle loop nadrukkelijk aanbeveelt (de LP doet veel moeite Kars omhoog te schrijven). De toeristen komen voor de ruïnestad Ani.

Anatolische Hoogvlakte

De Anatolische Hoogvlakte; het is er koud en het waait hard

Ani ligt op het uiterste randje van Turkije, pal tegen de Armeense grens, op 45 kilometer van Kars en is van daaruit bereikbaar via een ruime vierbaans weg (Wat verwacht het Turkse ministerie van transport van de bezoekersstroom naar Ani?) in plaats van het karrenspoor in de jaren tachtig van de vorige eeuw en de piste in 2001. Ja, ik was er drie keer want Ani moet, vind ik. Ani heeft hetzelfde mysterieuze dat een ruïnestad in de Amazonejungle heeft maar dan natuurlijk zonder de jungle want er is in de wijde omtrek geen boom te vinden. De resten van een stad, een samenleving, in een onherbergzame streek: het heeft iets vreselijk tragisch. Van Ani is een deel van de vestingmuur gebleven met een poortgebouw en de Armeense kathedraal, de kerk van Sint George en de moskee van emir Manuçher; afzonderlijke objecten op een lege grasvlakte. Het is koud, er glijdt geen schaduw langs de muur en de wind trekt er geluidloos rimpels in het gras. Ani is dubbel dood: de bewoners én hun geesten zijn verdwenen. Ani wordt nauwelijks door toeristen bezocht. Het lijkt alsof mensen de plaats mijden. Wat was Ani en wat is er daar gebeurd? Ani was een schakel in de handel van de Zijderoute vanuit China door de Gobi woestijn en langs het Tienshan gebergte en vanuit India over de Khyberpas en de Afghaanse hoogvlakte en die routes kwamen samen bij de steden van Centraal Azië en waaierden vandaar uit naar het oosten, naar Damascus, en naar het noorden over de Anatolische hoogvlakte naar Istanbul. Om zulke tochten te ondernemen moet de handel van onschatbare waarde zijn geweest. Ani was een schakel in die handel; eerst een Georgisch-Armeense schakel en daarna kwamen de Selçukken die de kathedraal en de kerken naasten voor Allah maar verder de handel gewoon voortzetten totdat Timur kwam en deed wat Timur altijd deed: met de grond gelijk maken, uitgummen. In Kunya-Urgench deed hij hetzelfde. Van Timur werd gezegd: waar Timur kwam leefden alleen de gieren nog.

201324951

Ani: de Armeense kathedraal

Ani moet, vind ik, en dat vindt de Turkse overheid inmiddels ook. Ani is nu een van de topattracties van Turkije (en een economische opsteker voor Kars). Dat is niet altijd zo geweest. In de jaren tachtig zag Turkije daar liever geen bezoekers want Ani was Armeens en belangstelling daarvoor ongewenst: “Wat wilt hier? Bezoek toch de Selçuk burcht van Kars!” En Ani was een balkon van het Westen op de Sovjet Unie. De streek was vergeven van legerbases en radarposten zodat fotograferen beperkt bleef tot een uiterst kleine hoek. In 2001 was Armenië de overgebleven vijand en de streek bezet door Turkse elitetroepen maar een bezoek aan Ani was normaal geworden en fotograferen vrijer, behalve de kloof die de grens vormt tussen Turkije en Armenië (een soldaat liep mee om daarop te letten). Nu is de grens aan Turkse zijde gemarkeerd door een hek, is Ani een gewone toeristenattractie geworden en mag zelfs de kloof met het scheidingshek gefotografeerd worden. Turkije is ontspannen geworden, in ieder in militair opzicht.

De weg van Kars naar Igdir en Dogubeyazit raakt bijna de Armeense grens. In 2001 moest je nog toestemming hebben om die weg te rijden, vanaf heuveltoppen werd je in de gaten gehouden en er waren road blocks. Bij een van die road blocks richtte een over zijn toeren geraakte branie het machinegeweer van zijn pantserwagen op me. Ik weet nog wat ik dacht: “Ik ga als diplomatiek incident de geschiedenis in” want je moet niet denken dat Nederland om mij Turkije de oorlog zal verklaren. Het is voorbij maar helemaal verdwenen is de spanning niet. Langs de weg zijn nog posten van de jandarma, de militaire politie, en er wordt gepatrouilleerd.

 

Dit bericht werd geplaatst in 2013-2016: naar Australië en terug, Midden Oosten, Turkije en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s