Adieu Europa / Edirne

Sinds Bulgarije lid is van de Europese Unie grenst de Unie aan Turkije. Turkije heeft het lidmaatschap van de Unie aangevraagd maar aan de grens is een groot nieuw douanecomplex gebouwd met allerlei voorzieningen en een onwaarschijnlijk groot aantal doorlaatposten waaruit blijkt dat de Turken verwachten dat opname in de Unie nog wel lang zal duren, als het er al ooit van komt. Voor de Turken heeft de Unie veel van haar glans verloren. Ik heb een gesprek met een Turkse Oostenrijker die terug gaat naar Turkije, voorgoed. Niet vanwege anti-Turkse sentimenten in Oostenrijk – hoewel die bij zijn besluit wel hebben meegespeeld – maar omdat hij in Turkije een betere baan krijgt. Hij wordt productieplanner bij een metaalbedrijf en zal daar meer verdienen dan in Oostenrijk. Hij voorspelt dat de komende jaren een grote uittocht zal plaatsvinden van jonge goed opgeleide Turken. Europa wordt een bejaardenhuis. Er is ’n lichtpuntje: “Geef je je Oostenrijkse nationaliteit op?” “Nee, natuurlijk niet.” En als hij op vakantie gaat, dan naar Oostenrijk “want Salzburg is toch mijn stad”.

Van de vele doorlaatposten zijn er maar enkele open; het grenscomplex is op de groei gebouwd. De afhandeling is tamelijk snel en efficiënt: eerst naar de politie, dan naar het visumloket, terug naar de politie voor het inreisstempel, naar de douane voor de inklaring van de motor en tenslotte de bagagecontrole. Aan dat laatste heb ik altijd vreselijk de schurft; als het tegenzit gooien ze alles overhoop en kun je daarna weer zelf de orde herstellen. Een gesprekje helpt. “Merhaba!” “Merhaba … Spreekt u Turks?” “Bir az Türkce konusyorum” “Wauw, Turkce güzel?” “Turkce çok güzel!” “Waar gaat u vandaag naar toe?” “Naar Edirne.” “Daar kun je lekker eten!” Bent u weleens in Konya geweest?” “Natuurlijk, ik heb er het mausoleum van Mevlana bezocht” “Wauw, ik kom uit Konya!” Konya is een groot exporteur van mensen. De bagagecontrole blijft achterwege. “Nee hoor, niet nodig! Prettige reis” Bijna tien jaar geleden bezocht ik Turkije voor het laatst en sindsdien heb ik de taal niet meer gesproken en nu bloeit hij op uit mijn brein als een woestijnplant na een regenbui.

Adieu Europa. Ik nam eerst afscheid van mijn buurt en mijn stad en nu neem ik afscheid van Europa. Alles wat daar tussen ligt telt niet. Nederland? Niet meer dan een bordje in de berm van de snelweg. Nederland gaat naadloos over in Duitsland, Duitsland in Oostenrijk, Oostenrijk in Slovenië en Slovenië in Kroatië. Er zijn maar twee grootheden: mijn buurt en stad – de bekende geografie en de bekende gemeenschap – en ‘Europa’. Iemand vertelde me eens: alles wat Europa is, is gevat in veertig boeken met regels. Nederland, Duitsland, Oostenrijk, Slovenië, Kroatië, Bulgarije: allemaal Europa en de regels dekken de verschillen toe als een dikke deken. Ik ga de grens over, door de poort van Europa naar buiten. Ik kijk nog eens om naar de grenspost en zeg “Adieu Europa!” Ik laat de regels achter en stap een nieuwe wereld in.

Ik houd van Turkije als van een tweede vader en Edirne doet de liefde opbloeien zoals de kleine conversatie aan de grens voor mij de taal deed opbloeien. Maar ik ben ook in Edirne voor de Selimiye moskee die ik nog nooit heb gezien. Die is van Sinan en zou zijn meesterwerk zijn waarin hij de vormentaal van de Ottomaanse architectuur voorgoed heeft vastgelegd. De Selimiye moskee ís een meesterwerk, mooi om naar te kijken, de vormentaal te lezen maar zonder de vervoering die ik verwachtte. De Blauwe Moskee in Istanbul, van een leerling van Sinan, roept bij mij meer op omdat de leerling de vormentaal vrijer kan gebruiken dan de meester – een ballet van koepeltjes rijst op tot die ene grote – en ook vanwege de ligging tegenover de Aya Sofia. De Byzantijnse brombeer tegenover de Ottomaanse ballerina.

De Seliminye Moskee

De Selimiye Moskee

Het leukste aan een moskee, ook aan deze, is het leven dat er zich in afspeelt. In een kerk gebeurt niks, op een uur per dag – tegenwoordig: per week – na. De rest van de tijd is het huis leeg, stil en donker. God woont er in eenzaamheid en moet zich te pletter vervelen, er van uitgaande dat wat leven in de brouwerij helpt om de eeuwigheid door te komen. In een moskee daarentegen is altijd leven; er wordt gebeden, gelezen, gediscussieerd, gerust, gegaapt, gesuft. De moskee is een aangename sociale plaats, koel in een landstreek waar de temperatuur hoog kan oplopen. Wat geldt voor moskeeën in het algemeen, geldt voor de Selimiye in het bijzonder; omdat het een meesterwerk is trekt het nog andere bezoekers: toeristen, vooral Turkse, en schoolklassen die ter plekke worden onderwezen in het werk van Sinan, in de geschiedenis en in de Islam natuurlijk ook (eerste legt de leraar uit en dan is de imam aan de beurt). Daarna gaan de kinderen de zojuist opgedane kennis verifiëren en lopen rond met smartphone of tablet aan de gestrekte arm. De juffen nemen de gelegenheid te baat om de klassenfoto te maken. Een dompteur weet hoe moeilijk het is om een tijger door een hoepel te laten springen maar kinderen ordenen voor de foto is nog veel moeilijker. Ze willen niet dicht genoeg aanschuiven om binnen het fotokader te passen, die wil niet naast die, die gaat hangen over zijn buurman, die valt op het moment suprême om. Ga er maar aan staan. De juf die er niet goed tegen kan snerpt bits waardoor de oude heer die de koran zit te lezen en tot nu toe geen krimp heeft gegeven, verstoord opkijkt. Een andere juf pakt het handiger aan; die gebruikt de smalle trap naar de bovengallerij om de foto te maken zodat de kinderen in ieder geval niet uit het beeld kunnen lopen. Zulke taferelen zie je in een moskee; je verveelt je er geen moment. Een van de marmeren pilaren waarop de verhoging van de muezzin rust trekt van de bezoekers veel bekijks. Ik ga ook eens kijken en laat het me uitleggen: “Moet je hier kijken … ja daar, daar! Daar staat het teken van Allah!” Er zit een structuur in de steen die, met goede wil, is te lezen als het Teken. Moslims zijn tuk op tekens van Boven.

Dit bericht werd geplaatst in 2013-2016: naar Australië en terug, Midden Oosten, Turkije, Vertrekken en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s