Sport verbroedert

Het is koud, ’s nachts bitterkoud. De bewaker van Inkosana Lodge aan de voet van de Drakensbergen draagt een dikke winterjas, wanten en een bivakmuts die maar een klein streepje zwarte huid zichtbaar laat. Logisch, hij blijft de hele nacht buiten, maakt zijn ronden langs de parkeerplaats en de cottages van de lodge. Ik slaap onder twee dekens, kom er pas onder vandaan als de nood heel hoog is, sprint dan door de galerij naar het toilet en weer terug naar de warmte van de dekens. Ik ga niet naar Lesotho aan de andere kant van de Drakensbergen. Het spijt me voor de koning maar zijn land ligt me te hoog, op tweeduizend meter, en het zal er nog veel kouder zijn. Geen Lesotho. Ik rijd er langs, langs de Drakensbergen naar het noorden en naar het westen. Veel verschil zal het niet maken: het is ijskoud en er staat een keiharde snijdende wind. De koude luchtmassa’s van de Zuidpool worden om de bergen heen geperst. Een mooi landschap: een vrijwel boomloze hoogvlakte, eindeloos gras dat geel, koper en goud glanst in het zonlicht. Ik kan geen foto maken, ik ben van de kou te verstijfd om van de motor te komen en ben ook bang dat ik hem niet houden zal in de harde wind. Bij Clarens houd ik het voor gezien; veel te koud.

Clarens is een klein stadje, meer een vlek, maar wel een met een vermelding in de Lonely Planet van Southern Africa: “Set against a backdrop of craggy limestone rocks, hunter-green hills, spungold fields and the magnificent Maluti Mountains, this town of white washed buildings, sophisticated art galleries and quiet shady streets is the perfect bucolic country retreat.” De gids is nog in staat om een toilet tot een paleis te schrijven of de reiziger tot held te maken: “Driving from Europe to Southern Africa is a major undertaking. The main points to emphasise include the incredibly long distances, the appalling nature of most roads and the constant challenge of dealing with police and/or border officials. Overland drivers will have to be mechanically competent and carry a good collection of spare parts.” (in het hoofdstuk ‘Getting there and away’). Ik ben een held en ‘mechanically competent’ en vooral met dat laatste ben ik heel vereerd. Clarens dus: een retreat voor de betere standen uit Joburg (Johannesburg; alles wordt hier afgekort); pubs en restaurants, gift shops en art galleries, zoals de LP belooft. Ik bezoek de art galleries want rondkijken is gratis en ik kan kennis nemen van de smaak van de Zuid-Afrikaanse welgestelde klasse. Heel veel stillevens van bloemen en boeketten, landschappen. Karla van Elsbergen – heeft haar eigen galerie – schildert heel verdienstelijk stillevens en vooral haar klaprozen zijn smakelijk: dik opgezet en de steel uitgekerft in de verf. Mooi, kan zonder bezwaar aan de muur. Rob Macinthosh schildert landschappen in fotorealistische stijl maar zonder het bijtend onthullende van het Amerikaanse fotorealisme. Addy schildert in de stijl van Turner, impressies van sferen van landschappen; kan ook zo aan de muur. Er zijn tamelijk veel komische of aandoenlijke werken te zien van grappige mannetjes, landschappen met luchtballonnen, keukentaferelen, meisjes: niet geschikt voor de muur van de woonkamer maar wel voor die van de kinderkamer. Allemaal heel brave kunst voor de welgestelden. Hier worden geen Jonge Duitse Wilden tentoongesteld, geen agressief opgezette verbeeldingen in zwart, grijs en wit (Duitsers zijn altijd vreselijk serieus, zelfs in de kunst) van copulerende mannen, werk dat indruk maakt, dat bijt, maar dat je niet zonder gêne aan de muur kunt hangen zonder de gasten in verlegenheid te brengen die hun uiterste best zullen doen het te negeren. Nee, zulk werk zul je tevergeefs zoeken in de galeries van Clarens.

Wat doe ik in Godsnaam in Clarens? Dylan vindt dat ik beslist een dag moet blijven om de Super 14 Final te zien, de rugby wedstrijd tussen de Bulls en de Stormers. Hij zegt: “Als je Zuid Afrika wil begrijpen, dan moet je die wedstrijd zien.” Dylan is een innemende jongen en knap bovendien en ik ben heel gecharmeerd van hem, zo gecharmeerd dat hij het opmerkt (hij lacht en zegt “Ik hou van je maar ik hou nog meer van mijn vriendin.” Jammer, er is altijd zo’n vriendin). Aangezien ik heel gecharmeerd ben van Dylan blijf ik een dag in Clarens, bezoek die verschrikkelijk brave galeries, om tegen vijven met hem af te zakken naar Friends waar het vol zit met rugby fans. Sport is in Zuid Afrika het terrein waar de relaties tussen de bevolkingsgroepen worden geregeld. Voetbal, rugby, cricket. Voetbal is vooral een zwarte sport en rugby een blanke. Cricket is nog de meest gemengde sport. In de rugby competitie worden de relaties tussen Anglo’s en Afrikaners geregeld. Dylan daarover: “De Afrikaners versloegen de Zoeloes bij de Bloedrivier maar dolven het onderspit tegen de Engelsen. Dat konden ze niet hebben. Ze namen er nota van dat rugby een Engelse sport is en besloten de winnaars op eigen terrein te verslaan. Daarom is rugby zo belangrijk voor de Afrikaners.” Oud zeer dus. De wedstrijd gaat beginnen, de teams staan opgesteld op het veld, de Stormers in wit tenue, de Bulls in het blauw. Jacob Zuma, de president van Zuid Afrika, doet de openingsceremonie. Hij geeft elke speler een hand en dat is een komisch gezicht omdat Zuma minstens een maar meestal twee koppen kleiner is dan de rugby spelers. De aanwezigheid van Zuma is een signaal: het nieuwe Zuid Afrika waardeert een sport die als geen ander verbonden is met de Apartheid. Zuid Afrika zit vol met dergelijke geheimtaal. Van rugby begrijp ik niks maar dat hoeft ook niet want ik ben geïnteresseerd in de sidelines, datgene wat buiten het veld door de camera wordt gevangen. Natuurlijk komt Zuma geregeld in beeld, naast hem zit de minister van sport. “Kijk, daar zit de minister van financiën” roept Dylan “Die woonde in 1995 nog in een shack en is nu multimiljonair. Dat is politiek in Zuid Afrika.” De camera vangt Desmond Tutu, de voormalige Anglicaanse aartsbisschop van Zuid Afrika en anti-apartheidscoryfee, gemakkelijk herkenbaar aan de eeuwige glimoogjes en de ongelofelijk brede mond. Hij zit gedoken in een dikke jas, want het is koud, en heeft een alpinopetje op het hoofd. Hij eet chips. Tutu houdt het chips zakje voor aan zijn buurman die er zijn hand in steekt zonder zijn ogen van het spel te halen. Die buurman is de Klerk, de laatste blanke president van Zuid Afrika. Dat snapshot is ook een signaal: Tutu en de Klerk naast elkaar en de Klerk neemt uit het zakje van Tutu op de wijze zoals alleen mensen doen die elkaar goed kennen en waarderen. De Bulls winnen van de Stormers, ze winnen ruim en dat was te voorzien, in ieder geval door mij voorspeld, want de Bulls zijn gemiddeld een kop groter dan de Stormers. Rugby is een sport voor zwaargewichten. De televisie laat na afloop mensen uit Soweto de wedstrijd becommentariëren en ook uit Kaapstad. Zwart en blank; evenwicht: iedereen aan het woord want rugby is van ons allemaal. Dat is de boodschap van de Super 14 Final.

Met voetbal wordt dezelfde boodschap van verbroedering verkondigd. Pretoria is een van de steden waar de wedstrijden voor het wereldkampioenschap worden gespeeld. Spanjaarden, Chilenen, Argentijnen, Uruguayanen, Brazilianen, Koreanen, Japanners, Britten, Amerikanen, Nederlanders, Duitsers, Algerijnen. Het wereldkampioenschap is een heel bijzondere gebeurtenis, een ontmoeting van de stammen van de wereld met tromgeroffel, vuvuzelageschal, krijgsdansen. De leden dragen de parafernalia van hun stam; de Zoeloes zouden in hun bontvelletjes door de stad kunnen lopen zonder erg op te vallen. Al die stammen besnuffelen elkaar. De Kameroeners herkennen wel de Amerikaanse vlag maar de Amerikanen de Kameroense niet. “Van welk land is die vlag?” “Waar ligt dat?” In Word of Mouth Backpackers woedt een dag lang een discussie over de betekenis van ‘SLK’: Slowakije of Slovenska? “Is dat niet hetzelfde? Waar ligt dat?” We kijken met z’n allen naar het voetbal op de televisie met een spriet die iemand moet vasthouden omdat anders de spriet omlaag zakt. Een Algerijn grilt kippenvlerkjes boven de gasvlam en zet daarbij bijna de keuken in brand. “Dat moet je zo niet doen” zegt hostelbaas Anthony “Gebruik een pan!’ Later leert de Algerijn een T-bonesteak grillen op de braai in de tuin, een T-bonesteak die hij heeft gekregen van een Amerikaan omdat de Algerijn geen cent op zak heeft. Dat is verbroedering.

De Amerikanen, Britten, Brazilianen, Australiërs leren de kleintjes kennen en de Kameroeners, Slowaken, Ghanezen en Paraguayanen krijgen de aandacht van de groten. Zuid-Afrikanen zijn er trots op dat hun land de gastheer is voor die mondiale stammenbijeenkomst. En ze maken er wat van: langs de hoofdstraten in Pretoria zijn de lantaarnpalen behangen met de vlaggen van de landen, in Potchefstroom zijn de richtingborden tijdelijk voorzien van Spaanse ondertiteling want het Spaanse team verblijft daar, in Johannesburg zijn de stammen van de bomen met oranje papier omwikkeld, overal spelen vuvuzela orkesten, er zijn fanfeesten tot diep in de nacht. Het is één groot feest zonder rimpeling. Nooit eerder heeft een land via het voetbal met zo’n succes de boodschap van verbroedering aan de wereld verkondigd. En binnenlands? De televisie toont enthousiaste blanke supporters maar ik kwam die vrijwel niet tegen. Blanke mensen waren heel sceptisch over de kansen van Bafana Bafana en ventileerden die scepsis ook nog in het openbaar. Dylan was een uitzondering, hij is een voetbalfan en gaf Bafana goede kansen. De wedstrijd van Bafana tegen Uruguay, die Bafana met drie tegen nul verloor, zag ik in het restaurant van Forever Blyderivier Resort samen met een groepje jonge blanke gasten en het zwarte personeel. Toen Bafana het tweede doelpunt tegen kreeg vertrokken de blanke gasten. Dat was geen best signaal van verbroedering. Ik heb ze later gevraagd “Hoe denk je dat dat overkomt?” Een gemiste kans? “Nee” zegt Rex “blanke mensen zijn juist geïnteresseerd geraakt in het voetbal. Ze hebben gezien dat het een leuk spel is.” De interesse kwam te laat. Gemiste kans? Er komt altijd een nieuwe kans: bij de volgende wereldkampioenschappen zal Bafana hoge ogen gooien. Daar ben ik zeker van.

Dit bericht werd geplaatst in 2009-2011: Afrika, Zuidelijk Afrika en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s