Je moet er geweest zijn

Ik nam van Windhoek de B1 naar het zuiden tot Rehoboth en vandaar de piste over Uhlenhorst, Stampriet, Gochas en Koës naar Keetmanshoop waar ik de B1 weer ontmoet. Allemaal namen van plaatsen die in de Bosatlas niet te vinden zullen zijn, behalve misschien Rehoboth en Keetmanshoop. De savanne dunt langzaam uit: meer gras, minder bomen. Dan verdwijnt het gras en blijven doornstruiken over. Goed land gaat over in kwaad land. De namen van de boerderijen zeggen veel. Ten noorden van Stampriet heten ze ‘Den Haag’ en ‘Bremen’ – genoemd naar plaatsen waar het leven goed is – en ‘Weltevree’ en ‘Arbeid Adelt’, optimistische namen. Op de deur van de OK-supermarkt in Stampriet hangt de aankondiging van een veeveiling die zich als een gedicht laat lezen:

50 dragtige Bonsmara Verse (± 32 maande)
50 Bonsmara Verse (± 24 maande – vanaf desember 2009 by bul)
30 Bonsmara Verse (± 24 maande – gereed vir bul)
400 gemengde bees

Voorbij Stampriet, waar doornstruiken het Veld domineren, heten de boerderijen ‘Tranendal’, ‘Grauwater’, ‘Eindpaal’ en ‘Vergenoeg’. Hoe groot moet de afkeer zijn geweest van beschaving, autoriteit en orde van hen die zich hier vestigden om te willen leven op ‘eindpaal’, in ieder geval ‘ver genoeg’ van de wereld, in een ‘tranendal’ met ‘grauwater’? Het zijn Boeren, Afrikaner kolonisten. Ik rijd van Stampriet naar Gochas door het dal van de Auob dat groener is dan het omringende Veld maar waarvan de rivier zelden water voert. Het dal wordt begrensd door kliffen, vestingmuren als werd het groen belegerd door het droge Veld. Het is namiddag, het dal ligt al in de schaduw, de westelijke klif is zwart, de oostelijke bloedrood in het licht van de lage zon. Alsof de muur gloeit van hellevuur. Kwaad land. Op de tachtig kilometer naar Gochas liggen vier boerderijen. Een boer is hier eigenaar van duizenden hectaren, alleenheerser over zijn eigen universum, zijn eigen vacuüm. Boer soek ’n Vrou is niet voor niets een populair televisieprogramma in Namibië.

Gochas is een stofnest met een ongeplaveide hoofdstraat die uitkomt op een plein met in het midden een perk van cactussen. De wind heeft er vrij spel, blaast stof en vuil voor zich uit. “Keep Gochas clean” staat op een bord aan het begin van de hoofdstraat. Aan die straat bevindt zich het café en de eeuwige drankwinkel. In de enige zijstraat is het benzinestation gevestigd, er tegenover de take-away. Rondom het plein staan het gemeentehuis, het hotel en op de hoek met de hoofdstraat de OK-super met ook een aanplakbiljet op de deur, als in Stampriet, maar hier voor schapen. Gochas bestaat uit twee delen: het deel dat ik zojuist beschreef, dat is blank, en een zwart deel. Op de grens tussen beide staat de kliniek en de kerk. “Het gaat goed met de mensen” vertelt de toerist die zich heeft ingelezen, “De regering heeft het minimumloon ingevoerd en de werkgevers moeten zorgen voor deugdelijk onderkomen en gezondheidszorg voor hun personeel.” Als je werk hebt. “Tachtig procent van de mensen is hier werkloos, twintig procent geïnfecteerd met HIV. Dat is het officiële cijfer van de regering” informeert Jennifer, de eigenaresse van het hotel. Ze zegt ook: “Het zijn Nama’s en ze zijn te lui om te werken. Je hebt er niks aan.” Jennifer’s drukke leven bestaat uit opdrachten geven aan anderen. Een zwarte man vraagt vijf dollar “om eten te kunnen kopen”. “Niet geven” waarschuwt Jennifer “Hij koopt er alleen maar booz van.”

Piste

De piste naar Koës

Na Gochas blijf ik in het dal van de Auob – waar de boerderijen met de kwade namen liggen – tot Wegdraai dat op mijn kaart als een nederzetting is gemarkeerd maar er is niets behalve een scherpe bocht in de weg. Wegdraai. Honderdvijftig kilometer tot Koës, geen verkeer. Koës heeft een geasfalteerde hoofdstraat maar is verder van dezelfde armzaligheid als Gochas. Een tankstation, een hotel en een OK-super. De take-away is in de super. Ik kan de ingang niet vinden. Een zwarte man die in de schaduw tegen de muur zit gehurkt wijst “om de hoek”. Er hangen een paar zwarte kerels rond want de drankwinkel zit er naast. In de meeste take-aways liggen hamburgers en hotdogs in plastic folie gewikkeld in de koelvitrine en worden opgewarmd in de magnetron. Daar wordt een hamburger niet smakelijker van. Hier, in de super van Koës, wordt de hamburger vers bereid – te weinig klanten om voorraad aan te houden – en dat duurt wel even.

Ik vind het wachten niet erg want ik ben dol op supermarkten. Inrichting en waren vertellen veel over de mensen en de welvaart. Het zijn ook oorden van verwondering. Bij Choppies, de supermarktgigant van Botswana, trof ik in het schap flessen aan met ‘suiwer seewater’ (eronder staat ‘pure seawater’ voor hen die het Afrikaans niet machtig zijn). Suiwer seewater in twee varianten: met en zonder zand. Wat moet een mens met suiwer seewater? Het zal vast met gezondheid te maken hebben. In de Namibische steden winkel in graag bij Choprite. Ik koop er Melrose smeerkaas met bacon – volgens de product-informatie op de achterzijde bevat de smeerkaas ‘droge melkbestanddelen’ en ‘structured proteins’; dat zullen de stukjes bacon zijn – en droë wors, die keihard is zoals drogeworst moet zijn, en Berliner Landbrot dat gesteriliseerd is en daarom maandenlang houdbaar. Ik vind biltong lekker – gedroogd, gezouten en gekruid vlees – maar dat is erg duur. In de zuivelvitrines staat yoghurt en melk met een smaakje en heel veel feta en ook pakken met een onuitspreekbare naam erop en die komen uit Botswana (ze zien er uit als Nederlandse halve liter melkpakken en misschien zit dat er ook wel in) en pakken Rama, het margarinemerk dat in Nederland een paar decennia geleden uit de handel is genomen omdat de margarine pukkeltjes veroorzaakte. Bij de wasmiddelen is veel plaats in het schap voor Sunlight, het merk waarmee ik ben opgegroeid en waarmee je behalve je kleren ook jezelf kunt wassen. De vleesafdeling is cultureel interessant. Aan de ene kant liggen grote pakken vlees voor de braai, waarover zich vooral blanke klanten buigen, en aan de andere kant liggen even grote pakken met pens en long waarin uitsluitend zwarte klanten zijn geïnteresseerd. De diepvriesvakken bevatten zakken ‘assorted chicken parts’ – dus ook nekjes en vlerken – en ook zakken met uitsluitend nekjes en zakken met ‘mixed vegetables’ (wortels, bonen, broccoli). De groenteafdeling heeft weinig meer dan tomaten, uien, komkommers en sinaasappels, bananen, appels. Op mijn bord vind ik dezelfde groentemix of een troosteloze salade; Namibiërs zijn geen groente-eters. Choprite heeft ook een afdeling voor verse kant-en-klaar maaltijden en salades. Er hangt een bordje bij met het verzoek de waren niet te nuttigen “voor u betaald heeft”. Dat is ook cultuur. Klanten in de lange rij voor de kassa spreken alvast de fles frisdrank aan en moffelen vervolgens de halflege fles onder een rek.

Choprite is er voor de stad; de OK-super heeft het monopolie op het platteland, in dorpen als Stampriet, Gochas en ook in Koës. De rekken staan er ver uit elkaar en bevatten hoofdzakelijk blikken. Er is een heel rek gevuld met dezelfde blikken sardines. Verder levert de OK-super alles waar het platteland behoefte aan heeft want er is geen andere retailer: schoenen (er staan vier paar in het rek), rubberen laarzen, paraplu’s (in Koës?), longjohns voor kinderen, overalls, leren hoeden, Chinese serviezen, petroleumlampen, schijnwerpers, zakken hout voor de braai, vaten carbolineum, rattenvallen, vergif, zakken maïsmeel van vijfentwintig kilo. Ook de tafel waaraan en de stoel waarop ik zit, wachtend op mijn hamburger, zijn voor de verkoop; met plastic overtrokken. Mijn hamburger wordt gebracht: twee geroosterde boterhammen met een plak gehakt er tussen en heel veel tomatenketch en er naast een paar blaadjes sla en schijfjes tomaat want ik kon kiezen tussen chips en salad en koos voor de salad. Kosten: dertien Namibische dollar, een euro dertig. Ik verlaat Koës op weg naar Keetmanshoop; weer honderdtwintig kilometer niets. Ik zal Koës niet vergeten, Gochas evenmin.

Dit bericht werd geplaatst in 2009-2011: Afrika, Zuidelijk Afrika en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s