De verbittering van Wounded Knee

Ongeveer halverwege Portland en Chicago liggen de Black Hills en aan de voet daarvan Deadwood. Ik ben er twee dagen gebleven omdat het koud was en regende. Deadwood blijkt een interessant stadje, een oude frontier town. In 1874 ontdekte generaal Custer goud in de Black Hills. Daarvoor hoefde hij weinig moeite te doen: het lag als dikke korrels gewoon in de beekbeddingen. Die ontdekking leidde tot een goldrush en daaraan heeft Deadwood haar ontstaan te danken. Het was er wildwest: kroegen en hoeren, goktenten en bordelen, outlaws en schietpartijen. Het Bullock Hotel, dat nog steeds bestaat, was de ware goudmijn. In Deadwood zoop Calamity Jane zich helemaal klem en werd Wild Bill Hickok doodgeschoten tijdens het kaartspel. Die moord gebeurde in een kroeg op 10 Mainstreet. Het adres bestaat nog. In 1879 brandde het houten Deadwood tot de grond toe af. Toen de resten van de bank werden opgeruimd bleek de kluis nog intact en de inhoud onbeschadigd. Er was geld genoeg om Deadwood weer op te bouwen, deze keer in steen, en dat gebeurde in minder dan een jaar waarna het ruige leven weer voortging. Deadwood was rijk, stinkend rijk. Een van de eerste steden met elektrische straatverlichting en met telefoon. Zó rijk. Maar wat komt dat gaat. Het werd allengs moeilijker om goud te vinden, na de Eerste Wereldoorlog stortte de goudprijs in en Deadwood kwam ook nog in handen van godvrezenden die het gokken en de prostitutie verboden. Langzaam verliep en verviel Deadwood. Toen het in de jaren zeventig een spookstadje dreigde te worden hebben de resterende inwoners de koppen bij elkaar gestoken. Het gokken werd weer gelegaliseerd en daarmee opnieuw de goudmijn aangeboord. Van het gokgeld is heel Deadwood tot in de puntjes gerestaureerd. Nu zijn er geen outlaws meer en wilde schietpartijen maar bejaarde echtparen in uniseks terlenka broeken en windjacks. De mannen spelen poker, de vrouwen geven de voorkeur aan de slotmachines. Rimpelhandjes met roodgelakte nagels duwen in hoog tempo quarters in de gleuf. Deadwood is vergeven van de goktenten en er zijn restaurants en kroegen met levende muziek. Alles is heel redelijk geprijsd want met eten en drinken wordt het gokken gestimuleerd. Ik ontbijt voor vijftig dollarcent. Probeer dat eens in een andere Amerikaanse stad!

Wild Bill Hickok

Wild Bill Hickok

Op nummer 10 werd Wild Bill Hickok vermoord.

Hier, op nummer 10, werd Wild Bill Hickok vermoord, doodgeschoten tijdens het kaartspel.

Aan de andere kant van de Black Hills, in het Pine Ridge Reservaat van de Oglala Sioux indianen ligt Wounded Knee. Ik herinner het me vaag: begin jaren zeventig, landbezetting, gedoe met de politie. De geschiedenis van Wounded Knee is nauw verbonden met die van Deadwood maar de keerzijde ervan. Halverwege de negentiende eeuw sloot de Amerikaanse regering een verdrag met de Sioux en daarin was bepaald dat de Black Hills voor eeuwig, erewoord, de indianen zou toebehoren. De regering gaf generaal Custer de opdracht een fort te bouwen aan de rand van de Black Hills om de indianen in de gaten te houden. Custer was een domoor en gewetenloos bovendien en dat is een beroerde combinatie. Hij was verantwoordelijk voor het bloedbad bij Sand Creek, 1864, waar tientallen mannen, vrouwen en kinderen van de Cheyenne en Arapaho indianen zijn afgeslacht. Daarvoor is Custer disciplinair gestraft maar nog geen jaar later zat hij weer te paard en, in opdracht van de Amerikaanse regering, de indianen achterna. In 1868 deed hij het weer: hij moordde het dorp van Black Kettle uit. Die gebeurtenis is bekend geworden als de ‘Battle of Washita’. Uitgerekend die verschrikkelijke Custer stuurde de regering op de Sioux af. Hij bouwde geen fort aan de rand van de Black Hills maar trok de Hills binnen en … vond goud. Daarover zweeg hij niet en het gevolg was dat de Black Hills werden overlopen door goudzoekers waaraan Deadwood haar rijkdom heeft te danken en de indianen het nakijken. Die namen dat niet en dus werd het oorlog. De eerste slag, bij Little Bighorn, hebben de indianen gewonnen: ze hebben die afschuwelijke Custer met zijn hele zevende cavalerie in de pan gehakt. Maar de overmacht was te groot. Chief Sitting Bull is met zijn indianen naar Canada gevlucht en Chief Crazy Horse – Wie geeft die indianen toch die namen? – gaf zich over en is later in de gevangenis vermoord. De Verenigde Staten hadden de indianen onder de duim. Nog één keer flakkerde het vlammetje van het verzet op: in 1890 verzamelden de Sioux zich bij Wounded Knee voor de Ghost Dances. Dat beviel de Amerikaanse regering niet en die stuurde troepen. Beide partijen waren natuurlijk heel gespannen en het is uitgelopen op een wilde schietpartij: het bloedbad van Wounded Knee. In het bezoekerscentrum hangen schokkende foto’s van stijf bevroren lijken in een ordeloze hoop op karren, foto’s zoals wij die kennen van de concentratiekampen van het Nazi-regime, de meltdown van onze beschaving. Een aantal slachtoffers is op een nabij gelegen heuveltop begraven. Er staat een klein collectief grafmonument. De doden zijn vergaan en hun namen zijn door de tijd vrijwel van het monument gewist maar de frustratie is gebleven en die is in 1973 tot uitbarsting gekomen in de bezetting van Wounded Knee en de gijzeling van wat overheidsdienaren. Ook daarbij zijn doden gevallen. Sindsdien bewandelen de indianen het juridische pad. Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft uitgesproken dat de Black Hills onrechtmatig aan de indianen is ontnomen. Het staat in grote triomfantelijke letters op de muur van het bezoekerscentrum. Die juridische overwinning stelt niets voor want aan de uitspraak heeft het Hooggerechtshof geen consequenties verbonden en de Black Hills zijn nog steeds geen eigendom van de indianen. De hele geschiedenis van Wounded Knee is beschreven op billboards langs de weg. Een bijzonderheid aan die billboards is ook te lezen als een kleine overwinning: het woord ‘massacre’ in “Massacre of Wounded Knee” staat op een plankje dat er later is opgeschroefd en een ander, ouder, woord bedekt. Misschien ‘Battle’?

Het gaat niet goed met de indianen in het Pine Ridge Reservaat. Het is niet nodig scherp te zien om dat op te merken. Wrakkige mobile homes met daaromheen een autokerkhof. Het bezoekerscentrum van Wounded Knee is haveloos en deprimerend en het grafmonument is verweerd evenals die billboards langs de weg. De tekst is geschreven in witte letters op een lichtgroene ondergrond – dat maakt kennisname van het aangedane onrecht niet gemakkelijk – en beschadigd door hagelschoten. Er spelen kinderen rond het bezoekerscentrum en ze zien er zo haveloos uit als het centrum en bovendien ongezond. Ze vragen een ‘donatie’. Die donatie heb ik al gegeven in het bezoekerscentrum, vijf dollar, waarvan ik hoop dat het gebruikt wordt om een dokter voor die kinderen te betalen. Bij het eerste billboard word ik aangesproken door een ouwelijke man. Hij wijst naar zijn onderkomen: “Ik woon daar. Het propaangas voor de verwarming is op. Wilt u misschien …?” Bij het volgende billboard rijden twee autowrakken me klem. Uit elk stapt een vrouw; ze haasten zich om als eerste bij mij te zijn: souvenirs. Pine Ridge is het regionale centrum. Het barst er van de rondhangende mannen, opgeschoten jongens en heel veel invaliden. De weinigen die er middenklasse uitzien, zijn zonder uitzondering blank. Het Pine Ridge Reservaat is een derde wereld enclave op het grondgebied van de Verenigde Staten.

Het woord 'massacre' is er later opgeschroefd en bedekt een ouder woord. Misschien 'Battle'?

De tekst is geschreven in witte letters op een lichtgroene ondergrond; dat maakt kennisname van het aangedane onrecht niet gemakkelijk.

Het gaat niet goed met die indianen, niet in vergelijking met de lokale blanken maar ook niet in vergelijking met de andere indianenstammen waarmee ik in de Verenigde Staten heb kennisgemaakt. De Miccosukee indianen in de Everglades verdienen aardig aan de toeristen en de casino’s, evenals de Five Civilized Tribes in Oklahoma. Hoe aardig die verdiensten uit het gokwezen zijn, is me in Deadwood duidelijk geworden. “En ze betalen geen cent belasting” vertelt iemand. Andere indianenstammen zijn verdreven naar ooit waardeloze stukken land die nu toeristische goudmijnen blijken te zijn. De Navajo’s zijn de eigenaren van Monument Valley. De Shoshone hebben een dikke vinger in Death Valley. De Pueblo indianen en de Hopi’s in New Mexico hebben hun traditionele ambachten weten op te krikken tot exclusieve kunst. Vlecht- en weefwerk, aardewerk, zilverwerk, beeldhouwwerk. De Zuni Pueblo indianen zijn wereldberoemd vanwege hun zilverwerk. De prijzen zijn er naar. Miccosukee, Navajo’s, Shoshone, Hopi’s, Pueblo’s: het gaat ze goed. Het gaat ze goed omdat ze het verleden hebben afgesloten en hun kansen benutten. Dat is met de Sioux niet geval. Ze zijn terecht gekomen in de verlammende omarming van het verleden. Misschien omdat ze zich het langst, het heldhaftigst of het felst hebben verzet. Andere indianenstammen hebben met de regering compensatie-onderhandelingen gevoerd en zijn daar goed uitgekomen. De Sioux niet; die weigeren compensatie onder het motto ‘het land waarop je loopt verkoop je niet.’ Ze willen hun Black Hills terug. Ze zitten vast in hun verbittering en hoe langer dat duurt hoe erger het wordt want ook de verbittering over de huidige armoede en over de vruchteloze juridische strijd gaan meetellen. Ze komen er niet uit, het is rampzalig. Waarom gaat de president van de Verenigde Staten niet eens naar die mensen toe, zegt “sorry” en doet een voorstel dat aansluit bij hun eergevoel? Waarom die Black Hills niet teruggegeven en ze vervolgens weer in eeuwigdurend bruikleen geleased voor het bedrag van de compensatie? Het zal allemaal wel bedacht en geprobeerd zijn.

Dit bericht werd geplaatst in 2004-2005: de wereld rond, Verenigde Staten en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s