De weg naar Irkoetsk

Siberië: Novosibirsk, Krasnojarsk, Irkoetsk, Ulan Ude, Chita, Khabarovsk, Vladivostok. De Atlas Automobilnje is een kloek boekwerk met kaartbladen op de schaal van een op tweeënhalf miljoen. Een centimeter op zo’n kaartblad is vijfentwintig kilometer in werkelijkheid. Elk kaartblad is iets groter dan een vel A4 en ik moet negen kaartbladen over. Siberië is afschuwelijk groot. Van Novosibirsk naar Irkoetsk is bijna tweeduizend kilometer. Van Irkoetsk naar Chita is ook tweeduizend kilometer, van Chita naar Khabarovsk nog eens tweeduizend en vandaar naar Vladivostok is een kippeneindje van achthonderd kilometer. In totaal bijna zevenduizend kilometer. Het is niet te bevatten. Toch gloort er licht aan het einde van de tunnel: in Novosibirsk ben ik dichter bij Tokio dan bij Amsterdam; het tijdsverschil met Amsterdam bedraagt vijf uur en met Tokio maar drie.

Het is achthonderd kilometer naar Krasnojarsk en dan nog een dikke duizend naar Irkoetsk. De zon schijnt, het is warm en de weg goed. Dorpen en stadjes, veel berkenbossen, akkers en weilanden, meertjes en moerassen. Eentonig mooi. Behalve de omgeving van Kemerovo dat het hart van de Koezbass is, het mijndistrict van Siberië. Verlaten fabriekshallen, werkloze hijskranen, afbladderende pijpleidingen en hier en daar toch nog een rokende schoorsteen. Tussen betongrijs en roestbruin zijn jonge berken opgeschoten en lang gras met bloemen. Eigenlijk ook mooi. Ik heb een dag genoten en kom ’s avonds aan bij herberg De Drie Beren in het dorp Krasni Jar. Die herberg is er omdat er nu eenmaal iets moet zijn tussen Novosibirsk en Krasnojarsk. De bazin regelt voor mijn motor een overnachtingsplaats bij de overbuurman. “Dat is veilig” zegt ze. Ik krijg een kamer met twee bedden. De bazin maakt duidelijk dat ze zal kloppen als er nog een klant komt voor het andere bed. Dat is de gewoonte: je huurt geen kamer maar een bed. Tegen twaalven komt de klop, een late vrachtwagenchauffeur. Hij wijst naar mijn helm: “Motocyclet?” “Da” zeg ik. Om zes uur ’s morgens is hij alweer vertrokken. De Drie Beren is behalve hotel ook winkel, kantine en openluchtcafé voor de dorpsjeugd. Dikke meiden, graatmagere meiden en de jongens doen net iets te stoer om geloofwaardig te zijn. De kantine is met haar tijd meegegaan: het servies is wegwerp en de maaltijden worden opgewarmd in een magnetron. Het eten daarentegen is wat het altijd zal zijn geweest: sjoerpa – lekker vette bouillon met aardappel en wortel en een oneetbaar stuk vet vlees – borsjt, goulash met plakkerige aardappelpuree en worst met plakkerige aardappelpuree, blini’s met kaas. Vierentwintig uur per etmaal. Het dorp is een kleine verzameling houten huisjes van het blokhuttype. Het hout is verveloos behalve de kozijnen die lichtblauw zijn geverfd. Aan de rand van het dorp staat een mobiel asfaltfabriekje dat vette rookwolken hoest. Ze trekken een lang zwart spoor tegen de blauwe hemel maar lossen uiteindelijk op in de randloze ruimte van Siberië.

Krasnojarsk ligt op de grens van de West-Russische economie, als Neptunus op de rand van het zonnestelsel. Daar voorbij begint het vacuüm van Oost Siberië. Ik voel me als satelliet Galileo die het zonnestelsel verlaat, de buitenste duisternis in. De weg wordt slecht, er komen rotte plekken met diepe kuilen en venijnige stukken van tientallen kilometers waar het asfalt ontbreekt. Dit is de M53, de hoofdweg en de enige wegverbinding naar het oosten. Om te benadrukken dat ik de wereld heb verlaten waar het leven goed is, slaat het weer om met onweer en zware regenbuien. Het wordt koud en de hemel loodgrijs. Er zijn veel minder dorpjes en ze zijn veel armoediger dan in West Siberië. Scheefgezakte verveloze huisjes in de modder. De bewoners bejegenen de passerende vreemdeling met reserve, een kort hoofdknikje als antwoord op mijn groet. De spraakzameren zijn meestal beneveld. Uur na uur worstel ik door de modder en het bos, passeer af en toe een dorpje en de schemering valt in. Ik bereid me geestelijk voor op kamperen maar dan wijst toch nog een roestig bord ‘gastinitsa’ een zijweg in. Het hotel is gesloten, ziet er ook uit alsof er in geen tijden iemand is geweest, maar de bewaker van het belendende parkeerterrein heeft de sleutel. Hij opent de deur en doet het licht voor me aan. Later brengt hij lakens en een emmer water. Op mijn vraag naar eten brengt hij nog twee sneden bruin brood en een stukje spek. Het gebouw is koud, vochtig en ruikt muf. De latrine op het erf, achter de vuilnishoop, stinkt afschuwelijk. Het volgende hotel op de lange weg naar Irkoetsk is beter: het is vrolijk blauw geschilderd en de bazin brengt een ketel warm water. Ze wijst me de sjasliektent voor het avondmaal. Het is een duister hol – de elektriciteit is in het dorp uitgevallen – en iedereen is dronken. Een vent komt naast me zitten want hij wil kennismaken. Hij brengt zijn gezicht vlakbij het mijne. Uit zijn mond komt de eetlust bedervende weezoete walm van een gebit dat in weken slechts met goedkope bessenwijn is gespoeld. Aan mijn andere zijde hangt een meisje met dezelfde ademgeur. Ze wil zoenen. Ik ben weggevlucht en heb mijn avondmaal gedaan met een zak chips en twee flessen Baltikabier.

De M53 voorbij Krasnojarsk.

Voorbij Krasnojarsk: de M53, de hoofdweg en de enige wegverbinding naar het oosten.

In dit troosteloze land is de staat toch aanwezig, in ieder geval in de vorm van kilometerbordjes, ook langs de ongeasfalteerde trajecten. 1712 … 1713 … 1714 … 1715, tergend langzaam komt Irkoetsk dichterbij. Bij ‘1832’ passeer ik de stadsgrens van Irkoetsk, precies zoveel als bij het verlaten van Novosibirsk was voorzegd. De administratie klopt. Over die afschuwelijke afstand dwars door bossen, moerassen en modder is elke kilometer gemeten en geteld. Er is er geen weggemoffeld of bijgesmokkeld. Dat is bureaucratische perfectie.

Gastinitsa (hotel)

Gastinitsa langs de weg naar Irkoetsk.

Irkoetsk is een eenzame ster in de buitenste duisternis, een parel van beschaving. Langs de hoofdstraten staan statige herenhuizen in de stijl van Belgische barok; veel tierelantijnen, burgermans voornaamheid. Hier zijn mensen rijk geworden van de handel in bont en ivoor, thee en porselein, goud. Zó rijk dat ze architecten uit Europa konden laten overkomen. De tsaren verbanden er hun dissidenten en de communisten heen en later verbanden de communisten er hun dissidenten en de adel heen. Dankzij geld en intellect werd Irkoetsk het Parijs van Siberië met een theater, een universiteit en meer boekhandels dan ik in Novosibirsk heb kunnen ontdekken. De straten heten nog naar Marx en Lenin; voor het theater staat hij in de voorgeschreven pose met wapperende jaspanden en uitgestrekte hand. Een straatorkest speelt jazzy rock en in het park langs de Angara dansen ouderen op de maten van een life orkest. Foxtrot, Engelse en Weense wals, de tango. Echtparen; hij een stramme man met een borst vol medailles en zij op sloffen in een bloemetjesjurk. Veel vrouwen met vrouwen want mannen gaan eerder dood. In de Angara ligt een eiland dat niet voor niets ‘jeugdeiland’ heet: het dreunen van de disco komt van verre tegemoet.

Irkoetsk: dansen in het park.

Irkoetsk; in het park dansen ouderen op de maten van een life orkest.

Er zijn tamelijk veel toeristen in Irkoetsk. Japanners en Koreanen die de reis van hun leven maken met de Transsiberië Express van Vladivostok naar Moskou en Europeanen die ook de treinreis van hun leven maken maar dan van Moskou naar Peking. Die toeristenstromen ontmoeten elkaar in Irkoetsk. Dankzij die toeristen zijn er goede restaurants met bij die toeristen passende prijzen. Ik ontmoet Glenn, een Amerikaanse motorrijder die net is aangekomen uit Vladivostok. “Het was verschrikkelijk, het ergste dat ik ooit gereden heb” zegt hij. “Heb jij nog die BMW-schokbreker onder je motor? Die sneuvelt!”

Dit bericht werd geplaatst in 2004-2005: de wereld rond, Siberië, Mongolië en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s