Türkistan

Nooit eerder ben ik een grens sneller gepasseerd dan die tussen Oezbekistan en Kazachstan. In minder dan een half uur! Geen papierberg voor de motor, geen deklaratsja, niks. Alleen een uitreisstempel. Op die deklaratsja had ik me de laatste avond in Tasjkent uitputtend voorbereid: alle bankkwitanties geordend, alle registratiekaartjes van hotels en logies genummerd, een overzicht gemaakt van alle uitgaven en geldopnames; tot op tien dollar heb ik alles kunnen verantwoorden. Volgens de officiële regels moet je bij het verlaten van Oezbekistan kunnen aantonen waar je bent geweest en hoeveel geld je hebt uitgegeven. Niets van dat alles. “Niet nodig” zegt de douanebeambte. En dan kijkt hij mij ernstig aan: “Ik wil u iets vragen. Hebt u het goed gehad in ons land? Komt u nog eens terug?” Ja, ik kom nog eens terug. Aan de Kazachse kant van de grens is het precies hetzelfde: geen importpapieren, geen bagagecontrole, geen deklaratsja. Alleen een inreisstempel en “Ik wens u goede reis in Kazachstan.” Klaar.

Ik ga eerst naar Türkistan vanwege het mausoleum van hodja Ahmed Yasawi, een groot soefimeester uit de twaalfde eeuw. In opdracht van Timoer is over zijn graf het mausoleum gebouwd. Timoer ging dood voordat het mausoleum af was en bij ontstentenis van een betalende opdrachtgever is het werk gestaakt. Het front is niet betegeld en het steigerhout steekt nog uit de muren. Na zeshonderd jaar. Het mausoleum trekt drommen toeristen, vooral van Kazachse herkomst, en ook veel gelovigen want de hodja ligt er nog en wordt als een heilige vereerd. De islam grossiert in heiligen, kent geen lange ingewikkelde weg tot heiligverklaring. Voldoende is dat breed wordt erkend dat iemand heilig is. Te midden van het geroezemoes van de toeristen stijgt het gemurmel van gebeden op ten hemel. Er loopt een imam rond die op verzoek, en tegen een kleine donatie, gebeden reciteert. Hij is kort van stof maar beter kort en goed dan lang en vervelend. De gelovigen raken het traliewerk rond de tombe aan, de muren en andere voorwerpen en strijken over hun gezicht. Zo blijft er iets van de heiligheid van de plek op je gezicht achter en dat neem je mee. Het gebaar is ook een meer algemeen teken van respect: je begroet iemand met beide handen en strijkt vervolgens over je gelaat waardoor er iets van die ander op je achterblijft. Je kunt iets meenemen en iets achterlaten. Achter het mausoleum staan struiken waaraan repen textiel en linten hangen, door pelgrims achtergelaten. Zo blijft er iets van jezelf in de nabijheid van de heilige plek en ben je er dus zelf ook nog een beetje. Ik heb er mijn amulet-armband van kamelenhaar achtergelaten want ik wil graag dat iets van mij bij de soefimeester blijft.

Het mausoleum van hodja Ahmed Yasawi

Het mausoleum van hodja Ahmed Yasawi, een groot soefimeester

Met de imam maak ik kennis op een bankje voor het mausoleum. Ik deel mijn brood met hem en daardoor komen wij in gesprek. Hij heeft theologie gestudeerd in Ankara, spreekt goed Turks en ook een beetje Engels. We spreken over de opleving van de islam. “Nee” zegt hij “je kunt niet spreken over opleving. Het geloof was er maar de mensen konden dat niet tonen.” Hij doelt op de Sovjettijd. Later: “Meer mensen keren zich tot het geloof want er is nu veel onzekerheid.” Hij wil weten waar ik vandaan kom en wat mijn reisdoel is. Ik ga naar Vladivostok en heb veel zorgen. Hij zegt een kort gebed voor me op en besluit met “Allah zal uw gids zijn.” Bij het afscheid nemen houd hij mijn handen vast en strijkt over zijn gelaat. Uit consternatie vergeet ik hetzelfde te doen. Dat is jammer want ik heb voor de imam evenveel respect als voor de soefimeester.

In Türkistan heb ik gelogeerd bij Abat Abichov. Hij spreekt geen woord Engels en heel weinig Russisch, wel een Turks dialect, maar hij heeft een briefje waarop in heel keurig Engels staat geschreven dat het bij hem goed toeven is. Vast en zeker opgesteld door een van zijn vorige gasten. Hij heeft Fransen te logeren gehad, een Engelsman, een Spanjaard en twee Israëliërs. Ik ben zijn zevende klant, nog wel een Hollander en daar is hij verguld mee want ik kom uit het land van de bloemen en ik heb een motor. Hij heeft er zelf ook een gehad, een Planeta, maar is er mee verongelukt en heeft daaraan een lamme arm overgehouden. Hij moet dus bijverdienen. Ik logeer bij hem voor vijfhonderd Tenge, iets minder dan vier dollar. Voor dat geld wordt een slaapplaats ingericht in de ‘mooie kamer’: op de vloer een mat, een onder- en bovenlaken en kussen met sloop. De mooie kamer is leeg, op dikke vloerbedekking, een enorm bankstel tegen de muur en een grote televisie na. Achter het huis is de beerput en het huis heeft ook een badruimte, een sauna zoals bij de familie van Murat in Nokhur. Het is inderdaad goed toeven bij de familie Abichov. Ter gelegenheid van mijn verjaardag trakteert Abat op Parliament Wodka, een tamelijk duur merk. Daarmee is hij weer gelijk zijn inkomsten kwijt. Goed toeven maar helaas heb ik er niet zo goed geslapen. De mooie kamer heeft een ceremonieel doel – de ontvangst van de burgemeester of de imam of de aanstaande schoonfamilie – wordt bijna nooit gebruikt en dus ook bijna nooit schoongemaakt (de familie heeft geen stofzuiger en ook geen koelkast, wel een heel oude wasmachine). Daardoor is er in de mooie kamer een biotoop ontstaan van lichtschuwe insecten die elkaar ’s nachts over de vloer achterna zitten en op dat slagveld lig ik. Ze lopen langs en over me heen. Als ik er genoeg van heb en het licht aanknip kijk ik aan tegen een kleine bleekgele schorpioen die hevig geschrokken vlucht naar de veilige duisternis onder het bankstel. Een even bleek sprinkhaanachtig wezen deinst stapje voor stapje terug. De volgende ochtend zit ik onder de beten en het zijn geen muggenbeten. Twee nachten in de mooie kamer van de familie Abichov is echt genoeg.

Dit bericht werd geplaatst in 2004-2005: de wereld rond, Centraal Azië en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s