Big Things en small things

Big Things. Ik bedoel de piramiden bij Gizeh, Sakkarah en Dahsur. Ik ben op de motor gegaan want Gizeh ligt aan de rand van Caïro en Sakkarah en Dahsur op zo’n 30 kilometer afstand. Ik heb inmiddels Egyptisch rijgedrag: luid toeteren, geen spiegel gebruiken, geen richting aangeven en niet mijn hand uitsteken en van baan naar baan springen. Dat klinkt erger dan het is want Caïrenen rijden niet zo hard en ik kijk naast me of daar een auto is voordat ik van baan verwissel. Bovendien zit ik hoog en kan over de auto’s heen kijken en dat geeft een groot tactisch voordeel boven de automobilisten. En ze vinden zo’n motortje leuk en gunnen mij dus ook wel wat.

De piramiden zijn inderdaad ’big things’. Ik had ze al gezien uit de verte, de piramiden van Gizeh, vanaf de minaret van de Al Muayyad moskee tussen de wolkenkrabbers door en alleen al door de afstand kreeg ik een vermoeden van de omvang. Als ik ervoor sta vind ik ze verpletterend. Ze zijn te groot om van dichtbij te ervaren; de vorm verdwijnt in de steenmassa. Pas vanaf een afstand wordt de vorm waarneembaar en dat was, denk ik, ook de bedoeling van de farao’s: respect afdwingen. Hier rust de koning, de absolute macht, de godheid, de bestuurder van het universum. De piramiden weerkaatsen het zonlicht en lijken daardoor niet te benaderen, zoals de zon niet te benaderen is. Op een bepaalde manier zijn de piramiden een affront aan de menselijke waardigheid, ze kleineren, en daardoor een uitdaging voor grafrovers en vandalen. Wie kaatst moet de bal verwachten. Het schijnt dat een of andere kalief heeft geprobeerd ze af te breken. Hij is mislukt. De piramide van Cheops mist de hoekpunten en de top, oogt daardoor wat bot, maar het blijft indrukwekkend. De piramiden zijn overigens niet alleen ’big things’ maar ook ’big money’: de entree valt met twintig pond nog mee maar om de piramide van Cheops binnen te gaan moet nog eens veertig pond betaald worden – daarvoor mag je door een claustrofobie oproepend gangetje naar een lege kamer – en om de dodenboot te zien moet ook weer twintig pond betaald worden. Wie zijn camera mee wil nemen moet nog meer bijbetalen. Wie dat niet wil moet zijn camera in bewaring geven en daarvoor ’bakshees’ betalen. De overheid weet het geld er goed uit te slaan en de kruimels zijn voor de kleine man.

De piramide van Cheops, bij Gizeh.

De piramiden: ze zijn te groot om van dichtbij te ervaren; de vorm verdwijnt in de steenmassa.

De piramiden van Sakkarah en Dashur zijn me beter bevallen dan die van Gizeh. De weg erheen loopt door een aantrekkelijk landschap, langs een irrigatiekanaal en langs dadelpalmplantages. En de piramiden zelf: een getrapte bij Sakkarah en een geknikte bij Dashur. Het zijn eigenlijk prototypes en dat maakt ze interessant en ontroerend. Hier is de mens voor het eerst boven zichzelf uitgekomen. Voor het eerst is iets gemaakt dat de menselijke maat te boven gaat, zowel in omvang als in tijd. Dit zijn de eerste echte megaprojecten! Dat het resultaat niet perfect is maakt alleen maar duidelijk hoe fenomenaal moeilijk zo’n project moet zijn geweest maar ook hoe geweldig het ondernemen er van is. Die bewondering heb ik niet voor de piramiden van Gizeh. Die zijn weliswaar volmaakt maar het kunstje, het project, was al geleerd en ’gewoon’ geworden.

De 'geknikte piramide' bij Dahsur. Een ontwerpfout: hij werd te steil gebouwd om stabiel te blijven en daarom is tijdens de bouw de hellingshoek verkleint.

De ‘geknikte piramide’ bij Dahsur. Niet volmaakt en dat laat zien hoe moeilijk het bouwen was!

Behalve de ’big things’ zijn er ook de ’small things’: de menselijke muskieten die voortdurend hinderlijk om je heen zoemen. De suppoosten, de kamelen-, paarden- en ezelverhuurders, de gidsen, de souvenirverkopers, de water- en frisverkopers: bakshees, “Waarom wil je niet op mijn kameel?”, “Maak een foto van mijn kameel”. De souvenirs worden me in de hand gedrukt en de verkopers blijven voor me staan. De gidsen proberen me mee te sleuren en een andere kant op dan waar ik zelf heen wil. Vooral in Gizeh is er geen moment dat ik rustig kan kijken. Het is om gek van te worden. Ook de toeristenpolitie doet er aan mee. Ze begeleiden tegen wil en dank en verwachten daarvoor bakshees en bedelen om sigaretten en pennen. Ja, pennen; volwassen kerels vragen om een pen! Overigens merk ik dat de bakshees-vraag van de politie op het randje is. De vraag wordt alleen gesteld als er niemand in de buurt is. Bij de geknikte piramide van Dahsur had ik weer zo’n agent achter me aan sloffen – bleef het daar dan nog maar bij, maar hij vond ook dat ik een tombe moest zien en gaf aanwijzingen waar ik foto’s zou moeten maken – en ja hoor, vlak voordat we de hoek om gingen waar zijn kameraden zaten: het tikje op mijn schouder en het vingergebaar. Ja, ik heb bakshees gegeven. Omdat ik een beetje medelijden met hem had. Er ontbraken knopen aan zijn uniform en hij had een op het zitvlak doorgesleten broek aan.

Het is ergerlijk maar ook erg. Het verkopertje van prentbriefkaarten, een jochie van een jaar of twaalf. Ik had hem al gezien, met zijn kaarten fladderend van de ene naar de andere toerist, was ternauwernood aan hem ontsnapt door het bootmuseum in te duiken en nu, op weg naar de Sfinx, loopt hij voor me. Hij krijgt me in de gaten en stormt op me af, moed en wanhoop: ”Postcards, five pound. Postcards, five pound.” “No.” “Four pound, three pound, two pound!” In zijn gedrevenheid overschrijdt hij de grens tussen winst en verlies; ik weet wat kaarten ongeveer kosten. Hij krijgt het zelf ook in de gaten: “Three pound, three pound!” Ik ben door de knieën gegaan en koop een pakje kaarten voor drie pond. Mijn biljet van vijf pond moet hij wisselen bij een maatje, hij heeft zelf geen wisselgeld. Hij heeft dus vóór mij niets verdiend, anders had hij wisselgeld gehad. Voor drie pond heeft hij de hele godganse hete dag moeten rondlopen en leuren en afwijzingen incasseren. Dat is óók om gek van te worden.

Dit bericht werd geplaatst in 2001: Midden Oosten, Midden Oosten en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s